Trauma, zwłaszcza związana z przemocą, odrzuceniem czy zaniedbaniem, może głęboko wpłynąć na życie emocjonalne i seksualne. Nawet jeśli minęło wiele lat od trudnych wydarzeń, ich skutki mogą ujawniać się w relacjach intymnych. Jakie mechanizmy za tym stoją? Jak rozpoznać, że przeszłość wpływa na życie seksualne? I co można zrobić, by odzyskać zdrową intymność?
Czym jest trauma i jak wpływa na psychikę?
Trauma to doświadczenie, które przerasta zdolności radzenia sobie, pozostawiając poczucie zagrożenia, bezradności i braku kontroli (Herman, 1992). Może wynikać z różnych czynników, takich jak:
- przemoc fizyczna, psychiczna lub seksualna,
- zaniedbanie emocjonalne w dzieciństwie,
- toksyczne relacje i manipulacja,
- nagła utrata bliskiej osoby,
- doświadczenie zdrady lub odrzucenia.
Osoby z doświadczeniem traumy często mają trudność z odróżnieniem teraźniejszości od przeszłości. Ich układ nerwowy pozostaje w stanie nadmiernej czujności, co może utrudniać budowanie relacji opartych na bezpieczeństwie i zaufaniu (van der Kolk, 2014).
Jak trauma może wpływać na życie seksualne?
1. Lęk przed bliskością
Osoby z doświadczeniem traumy często mają trudność z budowaniem zaufania w relacji. Nawet jeśli pragną bliskości, mogą odczuwać niepokój lub potrzebę dystansu, szczególnie w kontekście fizycznym.
🔹 Unikanie dotyku – dotyk może przypominać o bolesnych doświadczeniach i wywoływać reakcje lękowe.
🔹 „Przyciąganie i odpychanie” – osoba pragnie miłości, ale jednocześnie obawia się zranienia.
🔹 Lęk przed utratą kontroli – bliskość fizyczna może budzić nieświadome skojarzenia z brakiem kontroli w sytuacjach traumatycznych (Porges, 2011).
2. Dyskomfort lub ból podczas seksu
Trauma, zwłaszcza związana z przemocą seksualną, może prowadzić do silnych reakcji psychosomatycznych podczas kontaktu intymnego. Ciało „zapamiętuje” traumę, nawet jeśli świadomie czujemy się bezpiecznie.
🔹 Ból podczas współżycia – może występować w postaci wulwodynii (przewlekłego bólu okolic intymnych) lub pochwicy (skurczu mięśni uniemożliwiającego penetrację) u kobiet (Basson, 2007).
🔹 Brak podniecenia i trudności z orgazmem – mechanizmy obronne organizmu mogą tłumić reakcje fizjologiczne, co wpływa na odczuwanie przyjemności.
🔹 Dysocjacja – osoby z historią traumy mogą „odcinać się” od swoich doznań podczas seksu, co sprawia, że kontakt intymny staje się mechanicznym, emocjonalnie pustym doświadczeniem (Courtois & Ford, 2013).
3. Niska samoocena i poczucie winy
Trauma może prowadzić do głęboko zakorzenionego przekonania, że dana osoba „nie zasługuje” na miłość, bliskość czy przyjemność.
🔹 Unikanie własnych potrzeb – osoby mogą przedkładać potrzeby partnera nad własne, bojąc się odrzucenia.
🔹 Poczucie „brudności” – może pojawić się wstyd związany z własnym ciałem i seksualnością.
🔹 Problemy z asertywnością – osoby po traumie mogą mieć trudność w wyznaczaniu granic i komunikowaniu swoich potrzeb w sferze intymnej (Brotto, 2018).
4. Unikanie lub kompulsywne dążenie do seksu
Trauma może prowadzić do dwóch skrajnych postaw:
🔹 Unikanie seksu – niechęć do kontaktu fizycznego, lęk przed „uruchomieniem” trudnych emocji, a czasem nawet awersja do bliskości.
🔹 Kompulsywne dążenie do seksu – niektóre osoby mogą traktować seks jako sposób na kontrolowanie swoich emocji, ucieczkę od traumy lub potwierdzenie własnej wartości (Meston & Buss, 2007).
Jak pracować nad sobą i budować zdrową intymność?
1. Świadomość to pierwszy krok
🔹 Rozpoznanie własnych schematów reakcji pozwala spojrzeć na siebie z większą wyrozumiałością.
🔹 Pomocne pytania:
- Jakie emocje towarzyszą mi w bliskości?
- Czy unikam seksu, czy traktuję go jako obowiązek?
2. Rozmowa z partnerem
🔹 Otwarte komunikowanie swoich potrzeb i lęków pomaga budować bezpieczne relacje.
🔹 Warto podkreślić, że trudności nie wynikają z braku uczuć, lecz z wcześniejszych doświadczeń.
3. Terapia jako forma wsparcia
🔹 Terapia psychologiczna (np. EMDR, terapia poznawczo-behawioralna) może pomóc w przepracowaniu traumy i odzyskaniu radości z bliskości (Shapiro, 2018).
4. Praca z ciałem
🔹 Techniki relaksacyjne – joga, ćwiczenia oddechowe pomagają zredukować napięcie w ciele.
🔹 Terapia dotykiem – masaże, świadoma praca z ciałem mogą pomóc odbudować pozytywne doświadczenia związane z dotykiem.
5. Nauka stawiania granic
🔹 Zdrowa seksualność opiera się na świadomości własnych granic i umiejętności wyrażania swoich potrzeb.
Bibliografia
- Basson, R. (2007). Sexuality and Sexual Disorders: A Comprehensive Textbook.
- Brotto, L. A. (2018). Better Sex Through Mindfulness: How Women Can Cultivate Desire. Greystone Books.
- Courtois, C. A., & Ford, J. D. (2013). Treating Complex Traumatic Stress Disorders: An Evidence-Based Guide. Guilford Press.
- Herman, J. (1992). Trauma and Recovery. Basic Books.
- Meston, C. M., & Buss, D. M. (2007). Why Humans Have Sex. Archives of Sexual Behavior, 36(4), 477–507.
- Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory. W. W. Norton & Company.
- Shapiro, F. (2018). EMDR Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures. Guilford Press.
- van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking.
