Czym jest trauma?

Trauma to doświadczenie, które może głęboko wpłynąć na psychikę człowieka. Jednym z mechanizmów, które psychika może zastosować w obliczu traumatycznych przeżyć, jest wyparcie – nieświadome usunięcie bolesnych wspomnień z pola świadomości. Choć koncepcja ta ma długą historię w psychologii, współczesne badania rzucają nowe światło na jej złożoność i kontrowersje.

Czym jest wyparcie?

Wyparcie to mechanizm obronny opisany przez Zygmunta Freuda, polegający na nieświadomym usunięciu z pamięci świadomej bolesnych wspomnień, myśli czy uczuć. W odróżnieniu od supresji, która jest świadomym tłumieniem niechcianych myśli, wyparcie działa poza naszą świadomością. Freud uważał, że wyparte treści mogą manifestować się poprzez objawy psychosomatyczne, sny czy tzw. „przejęzyczenia” .

Wyparcie a trauma

W kontekście traumy, wyparcie może służyć jako mechanizm ochronny, pozwalający jednostce funkcjonować mimo bolesnych doświadczeń. Jednak długotrwałe wyparcie może prowadzić do problemów psychicznych, takich jak lęki, depresja czy zaburzenia psychosomatyczne .

Współczesne badania sugerują, że niektóre osoby mogą doświadczać tzw. amnezji dysocjacyjnej, czyli niezdolności do przypomnienia sobie ważnych informacji osobistych, zwykle związanych z traumą. Mechanizm ten różni się od klasycznego wyparcia, ale również wskazuje na złożoność relacji między traumą a pamięcią.

Kontrowersje wokół wyparcia

Koncepcja wyparcia, zwłaszcza w kontekście odzyskiwania wspomnień traumy, budzi wiele kontrowersji. Badaczka Elizabeth Loftus podkreśla, że pamięć jest podatna na zniekształcenia i sugestie, co może prowadzić do tworzenia fałszywych wspomnień.

Przykładem może być sprawa Paula Ingrama, który w latach 80. został oskarżony przez swoje córki o udział w rytuałach satanistycznych. Pod wpływem intensywnych przesłuchań i sugestii, Ingram „przypomniał” sobie wydarzenia, które później okazały się nieprawdziwe. Sprawa ta podważyła wiarygodność odzyskiwanych wspomnień i zwróciła uwagę na ryzyko związane z sugestywnymi technikami terapeutycznymi.

Dodatkowo, badania wskazują, że większość osób pamięta traumatyczne wydarzenia, a przypadki całkowitego wyparcia są rzadkie. Wiele z tzw. „odzyskanych” wspomnień może być wynikiem innych mechanizmów, takich jak zwykłe zapomnienie czy brak ujawnienia, a nie wyparcie w sensie freudowskim .

Praca terapeutyczna z traumą

W terapii traumy kluczowe jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której osoba może eksplorować swoje doświadczenia bez presji na odzyskiwanie wspomnień. Współczesne podejścia terapeutyczne, takie jak terapia poznawczo-behawioralna (CBT) czy terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), skupiają się na przetwarzaniu objawów traumy i poprawie funkcjonowania, niezależnie od odzyskiwania konkretnych wspomnień.

Ważne jest, aby terapeuci unikali sugestywnych technik, które mogą prowadzić do tworzenia fałszywych wspomnień. Zamiast tego, powinni wspierać klienta w eksplorowaniu jego doświadczeń w sposób empatyczny i nienarzucający.

Podsumowanie

Wyparcie jako mechanizm obronny ma swoje miejsce w historii psychologii, ale współczesne badania podkreślają jego złożoność i kontrowersje. W pracy z traumą kluczowe jest podejście oparte na empatii, naukowej rzetelności i świadomości potencjalnych pułapek związanych z pamięcią.

Bibliografia

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

Geraerts, E., Lindsay, D. S., Merckelbach, H., Jelicic, M., Raymaekers, L., Arnold, M. M., & Schooler, J. W. (2009). Cognitive mechanisms underlying recovered-memory experiences of childhood sexual abuse. Psychological Science, 20(1), 92–98. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2008.02248.x

Loftus, E. F. (1993). The reality of repressed memories. American Psychologist, 48(5), 518–537. https://doi.org/10.1037/0003-066X.48.5.518

Otgaar, H., Merckelbach, H., Jelicic, M., & van Reekum, L. (2012). The return of the repressed: The persistent and problematic claims of long-forgotten trauma. Perspectives on Psychological Science, 7(6), 603–610. https://doi.org/10.1177/1745691612459057

Shapiro, F. (2018). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy: Basic principles, protocols, and procedures (3rd ed.). New York, NY: Guilford Press.

van der Kolk, B. A. (2015). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. New York, NY: Penguin Books.